Πράσινη Βίβλος για τη Διαχείριση των Βιολογικών Αποβλήτων στην ΕΕ

Εισαγωγή

Το Πράσινο Βιβλίο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τη διαχείριση των βιολογικών αποβλήτων (COM (2008) 811 final) αντιμετωπίζει μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις της διαχείρισης αποβλήτων στην ΕΕ. Δημοσιευμένο τον Δεκέμβριο του 2008, το έγγραφο αυτό εξετάζει επιλογές για τη βελτίωση της διαχείρισης των βιολογικών αποβλήτων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το Πράσινο Βιβλίο αποσκοπεί στην τόνωση της συζήτησης σχετικά με πιθανές πολιτικές δράσεις, αναζητώντας τη συμμετοχή των ενδιαφερόμενων μερών για τις πιο αποδοτικές και περιβαλλοντικά ευεργετικές προσεγγίσεις στη διαχείριση των βιολογικών αποβλήτων.

Καθώς η ΕΕ προσπαθεί να γίνει μια “κοινωνία ανακύκλωσης” με αποδοτικότερη χρήση των πόρων, η σωστή διαχείριση των βιολογικών αποβλήτων αποτελεί μια κρίσιμη ευκαιρία για τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, ενώ παράλληλα αποκαθιστά πολύτιμα αποθέματα. Η Πράσινη Βίβλος αποτελεί τη βάση για πιθανές μελλοντικές πολιτικές πρωτοβουλίες, καλώντας τα ενδιαφερόμενα μέρη να συνεισφέρουν τις γνώσεις και τις απόψεις τους σχετικά με το μέλλον.

1. Τι είναι τα βιοαποβλήτη και γιατί έχει σημασία

Τα βιολογικά απόβλητα ορίζονται ειδικά ως βιοαποικοδομήσιμα απόβλητα από κήπους και πάρκα, από τρόφιμα και απορρίμματα κουζίνας από νοικοκυριά, εστιατόρια, εταιρείες catering και καταστήματα λιανικής πώλησης, καθώς και συγκρίσιμα απόβλητα από εγκαταστάσεις επεξεργασίας τροφίμων.

Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι αυτή η οριστικοποίηση δεν περιλαμβάνει:

• Δασικά ή γεωργικά υπολείμματα
• Άντρο
• Αποχευματικό άμμο
• Άλλο βιοαποικοδομήσιμο απόβλητο (φυσικά υφάσματα, χαρτί, επεξεργασμένο ξύλο)
• Τα υποπροϊόντα της παραγωγής τροφίμων που δεν καταλήγουν ποτέ στα απορρίμματα
  

2. Επιλογές διαχείρισης (εκφόρτωση σε χώρους υγειονομικής ταφής, σύνθεση, πέψη, κ.λπ.)

Η ΕΕ παράγει εκτιμώμενα 76,5-102 εκατομμύρια τόνους των βιολογικών αποβλήτων ετησίως από τα μη τοπικά στερεά απόβλητα, συν το ανώτατο όριο 37 εκατομμύρια τόνους από τη βιομηχανία τροφίμων και ποτών. Τα βιολογικά απόβλητα είναι συνήθως υγρό και αποσυντίθετο, με δύο κύριες διαδρομές:

• Πράσινο απόβλητο από πάρκα και κήπους (50-60% περιεκτικότητα σε νερό, περιέχει ξύλο/λιγνοκυτταρίνη)
• Απορρίμματα κουζίνας (μέγιστη περιεκτικότητα σε νερό έως 80%, χωρίς ξύλο)

Μέθοδοι διαχείρισης βιοαποβλήτων
Το Πράσινο Βιβλίο εξετάζει διάφορες επιλογές διαχείρισης των βιολογικών αποβλήτων:

Απορρίφθηκε σε χώρο υγειονομικής ταφής

• Σήμερα, η πιο χρησιμοποιούμενη αλλά λιγότερο επιθυμητή επιλογή σύμφωνα με τη ιεράρχηση των αποβλήτων
• Παράγει μεθάνιο (ένα ισχυρό αέριο που προκαλεί την αύξηση της θερμοκρασίας) και υδατοδιαλυτά απόβλητα που μπορούν να μολύνουν τα υπόγεια ύδατα.
• Απαιτεί προσεκτική διαχείριση σύμφωνα με την Οδηγία της ΕΕ για τα Χωματερικά Σταθμευτήρια (ανθεκτικοί φράκτες, συλλογή μεθανίου)
• Αποτελέσματα σε μη αναστρέψιμη απώλεια πόρων και γης

Καύση

• Τα βιολογικά απόβλητα συνήθως καίγονται ως μέρος των μειγμάτων των αστικών απορριμάτων.
• Μπορεί να ταξινομηθεί ως ανακύκλωση ή διάθεση ενέργειας ανάλογα με την ενεργειακή απόδοση.
• Τα αποτέφρωτα βιολογικά απόβλητα θεωρούνται “ανανεώσιμο” καύσιμο με μηδενικό άνθρακα σύμφωνα με τις οδηγίες της ΕΕ
• Η αποδοτικότητα μειώνεται λόγω της υψηλής περιεκτικότητας σε υγρασία των βιολογικών αποβλήτων.

Βιολογική θεραπεία

1. Η κομποστοποίηση
   • Η πιο συνηθισμένη βιολογική επεξεργασία (95% από τις τρέχουσες διαδικασίες)
   • Κατάλληλο για πράσινα απόβλητα και ξυλώδη υλικά
   • “Οι ”κλειστές μεθόδους» είναι ακριβότερες, αλλά ταχύτερες και έχουν καλύτερη ρύπανση.
   • Η οικιακή κομποστοποίηση μπορεί να έχει περιβαλλοντικά οφέλη, καθώς εξαλείφει τις εκπομπές από τις μεταφορές.
2. Αερκιβασική Διαχείριση Αποβλήτων
   • Ιδανικό για υγρό βιολογικό απόβλητο, συμπεριλαμβανομένων των λιπών (π.χ., απορρίμματα κουζίνας)
   • Παράγει βιοαέριο (50-75% μεθάνιο) σε ελεγχόμενους αντιδραστήρες
   • Το βιογκάζ μπορεί να μειώσει σημαντικά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου όταν χρησιμοποιείται ως βιοκαύσιμο.
   • Το υπόλειμμα του απορριμματοκοσκώματος μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως κομπόστ και να ανασυσταθεί με τον ίδιο τρόπο με τον κομπόστ.
3. Μηχανική-Βιολογική Επεξεργασία (MBT)
   • Συνδυάζει τη βιολογική επεξεργασία με τη μηχανική επεξεργασία (διάκριση).
   • Οι προεπεξεργασίες αναμεμειγμένων αποβλήτων επιφέρουν την παραγωγή πιο σταθερών υλών για τα χώματα ταμιευτήρων ή τη βελτίωση των ιδιοτήτων καύσης.
   • Μπορεί να παράγει βιοαέριο όταν χρησιμοποιείται αναερόβια πέψη, καθιστώντας το μια διαδικασία ανάκτησης ενέργειας.
4. Η τρέχουσα κατάσταση της διαχείρισης βιοαποβλήτων στα κράτη μέλη της ΕΕ

Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος προσδιορίζει τρεις βασικούς τρόπους διαχείρισης βιολογικών αποβλήτων σε ολόκληρη την ΕΕ:

1. Κράτη που βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στην αποτέφρωση με υψηλές ποσοστώσεις ανάκτησης υλικών και προηγμένες στρατηγικές βιολογικής επεξεργασίας: Δανία, Σουηδία, Βέλγιο (Φλάνδρα), Ολλανδία, Λουξεμβούργο, Γαλλία
2. Κράτη με υψηλή ανακύκλωση υλικών αλλά χαμηλό ποσοστό αποτέφρωσηςΓερμανία, Αυστρία, Ισπανία, Ιταλία – μερικές από τις χώρες με τα υψηλότερα ποσοστά κομποστοποίησης στην ΕΕ
3. Κράτη που βασίζονται κυρίως σε χώρους υγειονομικής ταφής, όπου η διάθεση των αποβλήτων παραμένει μια σημαντική πρόκληση λόγω έλλειψης χωρητικότητας: πολλοί νέοι κρατικοί εταίροι

Οι υποψήφιες και πιθανές υποψήφιες χώρες βασίζονται επίσης κυρίως στην υγειονομική ταφή.

Κατά μέσο όρο, στην ΕΕ ανακυκλώνεται 41% των οικιακών στερεών αποβλήτων, αν και σε ορισμένα κράτη μέλη αυτό το ποσοστό υπερβαίνει το 90% (π.χ., Πολωνία, Λιθουανία). Ωστόσο, το μέσο ποσό των ανακυκλωμένων στερεών αποβλήτων μειώθηκε από τα 288 στα 213 κιλά ανά κάτοικο/έτος από το 2000.

Η χωριστή συλλογή βιολογικών αποβλήτων έχει εφαρμοστεί με επιτυχία σε αρκετά κράτη μέλη (Αυστρία, Κάτω Χώρες, Γερμανία, Σουηδία, τμήματα του Βελγίου, Ισπανίας και Ιταλίας). Η συνολική δυναμικότητα συλλογής βιολογικών αποβλήτων χωριστά εκτιμάται ότι ανέρχεται έως και 150 kg/άτομο/έτος, αλλά μόνο περίπου το 30% περίπου από αυτήν την δυναμικότητα υλοποιείται επί του παρόντος.

3. Νομικό πλαίσιο και προτεινόμενες βελτιώσεις της πολιτικής

Νομικό πλαίσιο της ΕΕ για τα βιολογικά απόβλητα

Ορισμένα νομικά μέσα της ΕΕ αφορούν τη διαχείριση των βιολογικών αποβλήτων:

• Πλαίσιο οδηγίας για τα απόβληταΟρίζει τις γενικές απαιτήσεις διαχείρισης απορριμμάτων και τους στόχους ανακύκλωσης
• Οδηγία για τα χώρους υγειονομικής ταφήςΑπαιτεί τη διάθεση βιοαποικοδομήσιμου αστικού απορριμματολογίου εκτός των χώρων υγειονομικής ταφής
• Οδηγία IPPCΕξασφαλίζει την έγκριση και τον έλεγχο των εγκαταστάσεων επεξεργασίας βιοαποβλήτων με χωρητικότητα άνω των 50 τόνων ημερησίως
• Οδηγία για την αποτέφρωση αποβλήτων: Ρυθμίζει την αποτέφρωση βιολογικών αποβλήτων
• Κανονισμός για τα ζωικά υποπροϊόνταΟρίζει υγειονομικούς κανόνες για τα εργαστήρια κομποστοποίησης και βιοαερίωσης
• Οδηγία για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (RES): Περιλαμβάνει μέτρα για τον υπολογισμό των βιοαποβλήτων ως μέρους των στόχων για την ανανεώσιμη ενέργεια.

Για την χρήση του κομποστοποιημένου υλικού, οι σχετικές κανονιστικές διατάξεις περιλαμβάνουν:

• Κανονισμός για την Βιολογική ΓεωργίαΌροι χρήσης του κομποστοποιημένου υλικού στην βιολογική γεωργία
• Τα περιβαλλοντικά σήματα για βελτιωτικά του εδάφους και μέσους ανάπτυξης: Ορίζετε όρια για τα επιβλαβή στοιχεία
• Θεματική Στρατηγική για την Προστασία του ΕδάφουςΠροωθεί το κομπόστ ως πηγή σταθερής οργανικής ύλης για υποβαθμισμένους εδαφικούς συνθηκών.

Περιβαλλοντικές, Οικονομικές και Κοινωνικές Αξίες
Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις

• Απορρίφθηκε σε χώρο υγειονομικής ταφήςΠαράγει μεθάνιο (23 φορές πιο ισχυρό από το CO2 για την αλλαγή του κλίματος) και υδατοδιαλυτά απόβλητα που μπορούν να μολύνουν το υπόγειο νερό και το έδαφος.
• ΚαύσηΗ περιβαλλοντική επίπτωση εξαρτάται από την ενεργειακή απόδοση, την ποιότητα του καυσίμου και την πηγή της αντικατασταθείσας ενέργειας.
• Η κομποστοποίησηΠροσφέρει γεωργοτεχνικά οφέλη, όπως βελτιωμένη δομή του εδάφους, διατήρηση του νερού και παροχή θρεπτικών συστατικών.
• Αερκιβασική Διαχείριση ΑποβλήτωνΠαράγει βιοαέριο που μπορεί να μειώσει σημαντικά τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου όταν χρησιμοποιείται ως βιοκαύσιμο

Η περιβαλλοντική ισορροπία μεταξύ των διαφορετικών επιλογών διαχείρισης εξαρτάται από τοπικούς παράγοντες, όπως τα συστήματα συλλογής, η σύνθεση των αποβλήτων, οι κλιματικές συνθήκες και οι πιθανές χρήσεις των προϊόντων που προέρχονται από τα απόβλητα. Οι μελέτες Αξιολόγησης Κυκλικού Κύκλου (LCA) δείχνουν ότι τα οφέλη εξαρτώνται σημαντικά από:

• Αποτελεσματικότητα ανάκτησης ενέργειας
• Πηγή της αντικατασταθείσας ενέργειας
• Η ποιότητα και η χρήση των ανακυκλωμένων κομποστοποιημάτων
• Προφίλ εκπομπών των βιολογικών μονάδων επεξεργασίας

Οικονομικές επιπτώσεις
Αναφορές κόστους για διάφορες επιλογές διαχείρισης βιοαποβλήτων στην ΕΕ-15 (2002):

• Αποκλειστική συλλογή και κομποστοποίηση: €35-75/τόνο
• Αποκλειστική συλλογή και αναερόβια χωνευτήρια: €80-125/τόνο
• Απορρύπανση απορριμμάτων μικτού τύπου: €55/τόνο
• Καύση μικτών απορριμμάτων: €90/τόνο

Οι πρόσθετοι κόστη της χωριστής συλλογής εκτιμώνται στα €0-15 ανά τόνο, με δυνατότητα μείωσης του κόστους μέσω της βελτιστοποίησης των συστημάτων συλλογής. Οι επενδυτικές δαπάνες για τις μονάδες βιολογικής επεξεργασίας κυμαίνονται από €60-150 ανά τόνο για ανοιχτή κομποστοποίηση έως €350-500 ανά τόνο για κλειστή κομποστοποίηση και πέψη σε μεγάλης κλίμακας εγκαταστάσεις.

4. Συστάσεις και μελλοντικές κατευθύνσεις

Οι τιμές της αγοράς για το κομπόστ ποικίλουν σημαντικά ανάλογα με την αντίληψη του κοινού και την εμπιστοσύνη των πελατών, κυμαινόμενες από συμβολικά ποσά έως και 100% του κόστους παραγωγής. (1 €/τόνο) για γεωργική χρήση 14 €/τόνο για αναγνωρισμένο ποιοτικό κομπόστ, και έως 150-300 €/τόνο για μικρές ποσότητες συσκευασμένου κομποστοποιημένου υλικού ή μειγμάτων.

Κοινωνικές και Υγειονομικές Επιπτώσεις
Η χωριστή συλλογή βιολογικών αποβλήτων μπορεί να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας, καθώς είναι πιθανό να απαιτεί τρεις φορές περισσότερη εργασία από τη συλλογή των μισών αποβλήτων. Ωστόσο, οι κάτοικοι στις περιοχές με χωριστή συλλογή θα πρέπει να αλλάξουν τις συνήθειες απορρίψεών τους.

Οι μελέτες επιπτώσεων στην υγεία καταδεικνύουν περιορισμένες επιδράσεις, με μικρούς κινδύνους γενετικών ανωμαλιών για τις οικογένειες που ζουν κοντά σε χώρους υγειονομικής ταφής και μικρές αναπνευστικές διαταραχές για τους κατοίκους κοντά σε εγκαταστάσεις κομποστοποίησης, ιδιαίτερα σε ανοιχτές εγκαταστάσεις.

Κύριες συστάσεις και σημεία συζήτησης
Η Πράσινη Βίβλος εγείρει αρκετά βασικά ερωτήματα για την υποβολή σχολίων από τους ενδιαφερόμενους:

1. Πρόληψη ΑποβλήτωνΠώς να υλοποιηθούν συγκεκριμένες δράσεις πρόληψης της βιολογικής απορριμιάς σε επίπεδο ΕΕ
2. Περιορισμοί για τα Χώρους ΤαφήςΗ περαιτέρω περιοριστική ρύθμιση των βιοαποικοδομήσιμων αποβλήτων στα χώρους υγειονομικής ταφής πέραν των στόχων της υφιστάμενης Οδηγίας για τα Χώρους Υγειονομικής Ταφής
3. Επιλογές θεραπείαςΠοιες επιλογές για την αναμετάκλαση βιολογικών αποβλήτων θα πρέπει να ενισχυθούν και πώς η αξιολόγηση του κύκλου ζωής μπορεί να καθοδηγήσει αυτές τις αποφάσεις;
4. Ανακύκλωση ενέργειαςΠώς η ανακύκλωση ενέργειας από τα βιολογικά απόβλητα μπορεί να συμβάλει στη βιώσιμη διαχείριση των πόρων και στην επίτευξη των στόχων για ανανεώσιμη ενέργεια
5. Προώθηση της ανακύκλωσηςΤο αν και πώς να προωθηθεί η ανακύκλωση βιολογικών αποβλήτων μέσω στόχων ή υποχρεώσεων χωριστής συλλογής
6. Πρότυπα ΠοιότηταςΤο αν θα θεσπιστούν πανευρωπαϊκοί πρότυποι ποιότητας για το κομπόστ και το διύλιμα και κανόνες για τη χρήση τους

7. Οργανωτικοί ΚανονισμοίΤο αν υπάρχουν κενά στο κανονιστικό πλαίσιο για τα επεξεργαστήρια αποχέτευσης κάτω από τα όρια του IPPC

8. Νεοεμφανιζόμενες τεχνολογίεςΠώς να αντιμετωπίσουμε τα πλεονεκτήματα, τα μειονεκτήματα και τα ρυθμιστικά εμπόδια για νέες τεχνικές διαχείρισης βιοαποβλήτων

Συμπέρασμα
Η Πράσινη Βίβλος για τη διαχείριση των βιολογικών αποβλήτων αποτελεί ένα σημαντικό βήμα προς την ανάπτυξη μιας ολοκληρωμένης στρατηγικής της ΕΕ για αυτόν τον σημαντικό τύπο αποβλήτων. Με την εξέταση των τρέχουσων πρακτικών, των κανονιστικών πλαισίων και των πιθανών βελτιώσεων, το έγγραφο θέτει τις βάσεις για πιο βιώσιμη διαχείριση των βιολογικών αποβλήτων σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερόμενους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους έως τις 15 Μαρτίου 2009, με την πρόθεση να παρουσιάσει την ανάλυσή της και πιθανές προτάσεις για μια στρατηγική διαχείρισης βιοαποβλήτων στην ΕΕ αργότερα το ίδιο έτος. Αυτή η προσέγγιση διαβούλευσης υπογραμμίζει τη δέσμευση της ΕΕ για την ανάπτυξη πολιτικής βασισμένης σε αποδεδειγμένες μεθόδους, η οποία εξισορροπεί τις περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές εκτιμήσεις.